Cơ khí là ngành mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ngành cơ khí đóng vai trò càng  quan trọng hơn. Để rõ hơn, mời bạn cùng tìm hiểu vai trò ngành cơ khí trong nội dung dưới đây nhé!

Ngành cơ khí là gì?

Cơ khí hay còn gọi là ngành kỹ thuật cơ khí tạo ra các loại thiết bị và máy móc, vật dụng mang lại hữu ích cho con người. Đây còn là ngành phân tích các hệ vật lý tĩnh và động nhằm mục đích phục vụ cho công việc thiết kế trong các lĩnh vực như máy bay, ô tô và các phương tiện khác, trong các hệ thống gia nhiệt, làm lạnh và trong các thiết bị đồ gia đình, máy móc, vũ khí,…

Vai trò ngành cơ khí thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0

• Ngành cơ khí được ví như “quả tim” của ngành công nghiệp nặng, giúp đảm bảo sản xuất các công cụ, phương tiện và máy móc nhằm chuyển đổi lao động thủ công thành lao động máy móc để nâng cao năng suất lao động.
• Tạo điều kiện cho lao động và sinh hoạt của con người nhẹ nhàng và thú vị hơn.
• Là ngành công nghiệp chủ chốt không chỉ về giá trị tổng sản phẩm mà cả số lượng nhân lực tham gia sản xuất trong toàn bộ ngành công nghiệp.
• Giúp con người mở rộng tầm nhìn, chinh phục được thử thách và thiên nhiên.

Tóm lại, ngành cơ khí có vai trò quan trọng trong việc sản xuất các thiết bị, máy móc và công cụ cho những ngành khác trong kinh tế. Đây có thể coi là ngành nghề quốc dân tạo điều kiện để các ngành khác phát triển tốt hơn.

Xã hội phát triển là nhờ sự hỗ trợ của các phương tiện công nghệ thông tin và máy móc hiện đại. Hàng loạt công trình xây dựng mọc lên, giao thông được nâng cấp, đồ dùng sinh hoạt và lao động cũng không ngừng được đổi mới…. Trong đó, không thể không kể đến sự góp mặt của ngành cơ khí. Chính cơ khí đã tạo ra máy móc để giúp đỡ con người làm ra được các sản phẩm phục vụ cuộc sống của mình.

Cơ khí có vai trò quan trọng trong việc tạo ra các thiết bị, công cụ máy móc phục vụ cho tất cả các ngành sản xuất và chế biến. Có thể nói cơ khí là “mẹ đẻ” của nền kinh tế.

Từ các công cụ kỹ thuật hiện đại, qua bàn tay khéo léo của những người thợ tài ba sẽ cho ra đời những sản phẩm đẹp mắt và có giá trị sử dụng cao.

Phương tiện đi lại sẽ giúp con người dễ dàng trong việc di chuyển từ nơi này đến nơi khác một cách nhanh chóng. Khi có các phương tiện hiện đại (Ô tô, máy bay, tàu hỏa…) con người sẽ rút ngắn được thời gian đi lại và không còn phải lo ngại về các vấn đề thời tiết như mưa, gió lạnh….

Cuộc sống hiện đại, nhu cầu sống của con người cũng cao hơn cần đến những chi tiết làm đẹp và thể hiện sự sang trọng cũng như đẳng cấp của bản thân. Đồ trang sức ngày càng được khắc điêu luyện và tinh vi hơn mang đến cho cuộc sống thêm sắc màu.

Thiết bị cơ khí sản xuất ra các đồ dùng gia đình, sinh hoạt, văn phòng như bàn ghế, cửa, lan can, tủ, điện thoại, máy in… làm cho đời sống của chúng ta trở nên phong phú và công việc được hoàn thành một cách dễ dàng hơn.

Chúng ta đã hiểu được tầm quan trọng của ngành cơ khí đối với đời sống con người. Vì vậy, cần có nhìn nhận đúng đắn và phương hướng phát triển để đưa ngành cơ khí ngày một lớn mạnh, điều đó cũng có nghĩ là đưa nền kinh tế ngày càng đi lên.

Gia công cơ khí chính xác là một ngành nghề đang rất phát triển tại Việt Nam và các nước trên thế giới, tạo ra những sản phẩm cơ khí chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu cho nhiều lĩnh vực khác nhau từ y tế, giáo dục, giao thông vận tải, đến an ninh quốc phòng, năng lượng… Hãy cùng tham khảo bài viết dưới đây để biết được gia công chính xác CNC là gì? Các thiết bị gia công cơ khí chính xác, cũng như ưu điểm, ứng dụng.

Gia công chính xác là một loại quy trình gia công sử dụng các máy được điều khiển bằng máy tính (CNC) để sản xuất các bộ phận. Đây là một quy trình gia công tốc độ cao để chế tạo các bộ phận đòi hỏi dung sai chặt chẽ, độ phức tạp cao hoặc cả hai. Gia công chính xác thường được sử dụng để tạo ra nhiều loại bộ phận hàng loạt.

Vật liệu gia công cơ khí chính xác

Gia công chính xác hoạt động trên hàng trăm kim loại, nhựa và vật liệu composite khác. Dưới đây là danh sách một số vật liệu phổ biến được gia công chính xác:

Kim loại và hợp kim

– Nhôm
– Đồng
– Thau
– Đồng
– Titan
– Thép
– Thép không gỉ
– Thép carbon
– Thép công cụ
– Hợp kim kỳ lạ

Nhựa và phi kim loại khác

– Polyamit (PA)
– Polycarbonate (PC)
– Acrylonitrile Butadiene Styrene (ABS)
– Polymetyl Methacrylat (PMMA)
– Polyoxymetylen (POM)
– Thủy tinh
– Than chì

Dung sai gia công cơ khí chính xác

Gia công cơ khí chính xác bằng máy CNCmang lại độ chính xác và độ chính xác cao hơn các công nghệ sản xuất khác. Tuy nhiên, máy CNC không thể tái tạo kích thước chi tiết của bạn giống như trong bản thiết kế CAD. Điều đó có nghĩa là; sẽ luôn có một số sai lệch về kích thước của bộ phận gia công của bạn. Các nhà thiết kế sản phẩm và thợ máy sử dụng dung sai kỹ thuật để xác định mức độ sai lệch có thể chấp nhận được về kích thước của một bộ phận.

Có bốn loại dung sai gia công khác nhau trong gia công chính xác thường được thực hiện:

• Dung sai một bên: Trong loại dung sai này, cho phép thay đổi kích thước theo một hướng. Giới hạn dung sai có thể cao hơn hoặc thấp hơn kích thước dự kiến.
• Dung sai song phương: Trong loại dung sai này, cho phép thay đổi kích thước theo cả hai hướng. Giới hạn dung sai được chấp nhận là ở trên hoặc dưới kích thước dự kiến.
• Dung sai hỗn hợp: Dung sai hỗn hợp là dung sai cuối cùng được tính toán sau khi cộng hoặc trừ dung sai của các kích thước khác nhau tạo nên một bộ phận.
• Kích thước giới hạn: Giới hạn kích thước trên và dưới được xác định thay vì xác định kích thước kích thước được yêu cầu. Ví dụ: người ta đặt trước rằng kích thước có thể nằm trong khoảng từ 20 mm đến 22 mm.

Các thiết bị gia công cơ khí chính xác

Trong quá trình phát triển sản phẩm, các thợ máy thường sử dụng một số loại thiết bị gia công CNC để chế tạo sản phẩm của bạn. Việc lựa chọn thiết bị gia công CNC chủ yếu phụ thuộc vào tính năng thiết kế sản phẩm và độ phức tạp của bạn. Ví dụ: đây là danh sách các loại máy CNC phổ biến nhất và ứng dụng của chúng:

Máy phay CNC

Máy phay CNC sử dụng các công cụ cắt để loại bỏ vật liệu khỏi phôi và định hình chính xác theo các thông số kỹ thuật cần thiết. Phôi thường được cố định tại một vị trí trong khi dụng cụ cắt quay tốc độ cao sẽ loại bỏ vật liệu khỏi nó.

Máy tiện CNC

Máy tiện CNC hoạt động bằng cách quay vật liệu phôi quanh trục trung tâm. Sau đó, các dụng cụ cắt được áp dụng vào phôi để loại bỏ vật liệu và tạo hình theo yêu cầu. Máy tiện CNC có thể tạo ra thành phẩm nhanh hơn với độ chính xác cao hơn nhiều so với máy tiện thủ công.

Máy khoan CNC

Khoan sử dụng các mũi khoan quay để tạo ra các lỗ hình trụ trên phôi. Thiết kế của mũi khoan cho phép kim loại thải—tức là phoi—rơi ra khỏi phôi. Có một số loại mũi khoan, mỗi loại được sử dụng cho một ứng dụng cụ thể. Các loại mũi khoan hiện có bao gồm mũi khoan đốm, mũi khoan mổ, mũi khoan máy trục vít và mũi doa kẹp.

Máy phóng điện CNC

Chúng khá giống với máy tiện và máy phay CNC─chúng sử dụng công nghệ CNC để tự động hóa quy trình sản xuất. Tuy nhiên, không giống như máy tiện và máy phay CNC sử dụng các công cụ gia công để tạo vết cắt, máy phóng điện sử dụng tia lửa điện để cắt phôi. Những máy này lý tưởng để tạo các khe vi mô, các chi tiết góc cạnh và lỗ trên các kim loại khó gia công.

Máy mài CNC

Những máy này sử dụng bánh xe mài mòn để loại bỏ vật liệu khỏi phôi, đạt được dung sai chặt chẽ và bề mặt mịn. Máy mài CNC thường được sử dụng để sản xuất các linh kiện chính xác cho các ngành công nghiệp như hàng không vũ trụ và ô tô.

Chú trọng đầu tư phát triển, nâng cao năng lực sản xuất, ngành cơ khí trong nước đã từng bước làm chủ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa; tạo động lực thúc đẩy các ngành công nghiệp và kinh tế khác phát triển. Theo dự báo, tổng nhu cầu thị trường cơ khí của Việt Nam đến năm 2030 có thể đạt hơn 300 tỷ USD. Để ngành cơ khí phát triển đáp ứng nhu cầu của thị trường và tiếp cận gần hơn với thế giới trong thời gian tới cần tiếp tục có những giải pháp thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hơn nữa.

Thực trạng phát triển ngành cơ khí trong thời gian qua

Cơ khí là ngành công nghiệp nền tảng được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm và trở thành một trong những ngành then chốt của nền kinh tế.  Những năm qua, ngành cơ khí phát triển với nhiều chuyển biến tích cực, từng bước làm chủ công nghệ, mở rộng đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm và tỷ lệ nội địa hóa. Với thế mạnh tập trung ở ba phân ngành là xe máy và phụ tùng linh kiện xe máy; cơ khí gia dụng và dụng cụ; ôtô và phụ tùng ôtô. Sản phẩm của ngành gia công cơ khí đã từng bước thay đổi từ chỗ phải hoàn toàn nhập khẩu sang tự chế tạo. Đến nay, linh kiện kim loại sản xuất trong nước đã đáp ứng được 85 – 90% nhu cầu cho sản xuất xe máy; khoảng 15 – 40% nhu cầu linh kiện cho sản xuất ôtô (tùy chủng loại xe), khoảng 20% cho sản xuất thiết bị đồng bộ và 40 – 60% cho sản xuất các loại máy nông nghiệp, máy động lực và 40% cho máy xây dựng. Cung ứng linh kiện kim loại cho các ngành công nghiệp công nghệ cao hiện đáp ứng khoảng 10% nhu cầu. Theo Tổng cục Thống kê, năm 2022,  trị giá xuất khẩu mặt hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác ước tính đạt 45.722 triệu USD, tăng 19,3% so với năm trước. Trị giá nhập khẩu mặt hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác ước tính đạt 45.391 triệu USD, giảm 2,0% so với năm trước. Kết quả này cho thấy, Việt Nam đang giảm dần sự phụ thuộc vào máy móc nhập khẩu từ nước ngoài. 9 tháng năm 2023, trị giá xuất khẩu mặt hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác ước tính đạt 30.642 triệu USD, mặc dù giảm 10,6% so với cùng kỳ năm trước song đây vẫn là những tháng đạt giá trị xuất khẩu hàng hòa trên 10 tỷ USD. Trị giá nhập khẩu mặt hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác ước tính đạt 30.569 triệu USD, giảm 11,1% so với cùng kỳ năm trước.

Đẩy mạnh quá trình tiệm cận với trình độ thế giới

Mặc dù đạt được những kết quả tích cực song ngành gia công cơ khí trong nước vẫn còn phải đối mặt với những khó khăn như: Các doanh nghiệp cơ khi có quy mô nhỏ khá phổ biến; năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chưa đủ mạnh, chưa làm chủ được công nghệ lõi hoàn chỉnh trong lĩnh vực cơ khí; sản phẩm xuất khẩu khá khiêm tốn; thị phần trong nước của ngành cơ khí chưa nhiều.

Hiện, Việt Nam với dân số 100 triệu người, đa phần là dân số trẻ đang tạo ra cho Việt Nam triển vọng trở thành trung tâm công nghiệp cơ khí hàng đầu Đông Nam Á. Đặc biệt, với việc ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới và tham gia ký kết hàng loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA) thời gian qua, mang tới cơ hội lớn cho các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam được tiệm cận gần hơn với trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến trên thế giới.

Bên cạnh đó, các công ty đa quốc gia vẫn tiếp tục tìm kiếm đối tác liên doanh, liên kết, đặt nhà máy sản xuất tại Việt Nam và xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng cũng đang tạo ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp cơ khí của Việt Nam.

Để nắm bắt cơ hội phát triển, ngành gia công cơ khí Việt Nam trong thời gian tới cần xác định nhu cầu thị trường, chỉ rõ những khoảng trống để phát triển những lĩnh vực mà ngành có thể cạnh tranh. Ngoài việc tạo thị trường cho doanh nghiệp, các cơ chế, chính sách phải linh hoạt để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, tăng tỷ lệ nội địa hóa. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng phát triển ngành gia công cơ khí luyện kim, công nghiệp hỗ trợ…

Về phía Bộ Công Thương để hỗ trợ doanh nghiệp cơ khí, Bộ tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả hoạt động của 2 Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp miền Bắc và miền Nam. Hai Trung tâm này đã và đang có các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp cơ khí tại một số địa phương trên cả nước như: Hỗ trợ đào tạo hệ thống quản trị sản xuất, hệ thống quản lý kinh doanh; nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, tìm kiếm các nhà cung cấp phù hợp tham gia vào chuỗi giá trị của các tập đoàn; các Trung tâm này cũng tích cực hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam như: Toyota, Mitsubishi, Canon…

Ngoài ra, Bộ Công Thương tiếp tục phát triển mạnh công nghiệp hạ nguồn, trrong đó có một số ngành như: Công nghiệp năng lượng, các ngành công nghiệp về cơ khí chính xác cũng như một số ngành cơ khí chế tạo để đảm bảo cho công nghiệp hỗ trợ có điều kiện phát triển…

Ngày 15/3/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 319/QĐ-TTg về Phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Cơ khí Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 với quan điểm cơ khí là ngành công nghiệp nền tảng, gắn kết sản xuất cơ khí với dịch vụ, thương mại, phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành cơ khí chủ động tham gia sâu vào chuỗi giá trị, sản xuất công nghiệp thế giới. Kiến tạo thị trường cho doanh nghiệp cơ khí và tự động hoá, từ đó thúc đẩy năng lực nội tại của doanh nghiệp, cải thiện vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chiến lược đưa ra mục tiêu đến năm 2035, ngành gia công cơ khí Việt Nam được phát triển với đa số các chuyên ngành có công nghệ tiên tiến, chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, tham gia sâu hơn nữa vào chuỗi giá trị toàn cầu, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, cạnh tranh bình đẳng trong hội nhập quốc tế; đội ngũ lao động chuyên nghiệp, có kỷ luật và có năng suất cao, chủ động trong các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo sản phẩm cơ khí, cơ bản đáp ứng nhu cầu sản phẩm cơ khí của thị trường trong nước. Đến năm 2030, sản lượng xuất khẩu đạt 40% tổng sản lượng ngành cơ khí, đến năm 2035 đạt 45%.

Theo đó, mục tiêu cụ thể, đến năm 2025, tập trung phát triển một số phân ngành cơ khí ô tô, máy kéo, máy nông nghiệp, thiết bị công trình, thiết bị công nghiệp và thiết bị điện, có khả năng đáp ứng cơ bản các yêu cầu của nền kinh tế và một phần xuất khẩu; đội ngũ lao động ngành cơ khí cơ bản có đủ trình độ đáp ứng nhu cầu của nền sản xuất hiện đại. Sau năm 2025, hình thành một số tổ hợp nhà thầu tư vấn và chế tạo có khả năng làm chủ công tác thiết kế, chế tạo nhóm thiết bị phụ, gói thầu EPC của các công trình công nghiệp; Tập trung hỗ trợ một số doanh nghiệp trong nước có tiềm năng trở thành các tập đoàn mạnh trong khu vực trong lĩnh vực chế tạo như: Ô tô, máy nông nghiệp và thiết bị điện; Hình thành hệ thống doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ngành cơ khí đạt tiêu chuẩn nhà cung cấp trực tiếp cho các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh, chủ động tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, với đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm vai trò chủ đạo.

Chiến lược cũng đã đưa ra giải pháp thực hiện các mục tiêu như:

Một là, tập trung phát triển một số loại vật liệu cơ bản phục vụ ngành cơ khí, nhằm tận dụng lợi thế so sánh về nguồn khoáng sản trong nước với trình độ công nghệ tiên tiến, có tính cạnh tranh cao và thân thiện với môi trường.

Hai là, tạo lập thị trường ở các phân ngành đã chọn, tạo tiền đề cho ngành cơ khí làm chủ công nghệ và nâng cao khả năng chế tạo. Ban hành các chế tài để bảo hộ hàng trong nước đã sản xuất được, phù hợp cam kết quốc tế.

Ba là, thu hút các tập đoàn chế tạo đa quốc gia có tiềm lực và thương hiệu với các ưu đãi có sức hấp dẫn nhằm thực hiện chính sách hỗ trợ đầu tư có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời, chú trọng xúc tiến đầu tư đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, theo hướng chọn lọc các dự án có chất lượng, có giá trị gia tăng cao, sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường.

Bốn là, Nhà nước có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mua thiết kế, công nghệ, đổi mới công nghệ, thiết bị sản xuất, áp dụng công nghệ và mô hình quản lý sản xuất tiên tiến để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tài nguyên đầu vào, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm cơ khí; đa dạng hóa và khác biệt hóa sản phẩm. Hỗ trợ xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm hoặc hỗ trợ mua sát nhập các doanh nghiệp toàn cầu có thương hiệu, bao gồm cả Phần R&D để rút ngắn quá trình phát triển.

Năm là, Nhà nước ưu tiên đầu tư nâng cấp các cơ sở đào tạo ngành gia công cơ khí, gắn đào tạo với thực hành; hỗ trợ kinh phí cử cán bộ, công nhân giỏi đi đào tạo và thực tập tại nước ngoài theo các Chương trình, dự án được phê duyệt, từng bước xây dựng lực lượng tổng công trình sư và kỹ sư trưởng.

Sáu là, Nhà nước có cơ chế về lãi suất tín dụng để đầu tư và thời hạn vay vốn lưu động cho các nhà sản xuất thiết bị cơ khí có dung lượng thị trường đủ lớn.

Bảy là, xây dựng hệ thống thông tin ngành cơ khí để làm cơ sở dữ liệu cho cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp dùng chung;

Tám là, thúc đẩy và phát huy vai trò các hiệp hội ngành nghề trong việc liên kết các doanh nghiệp trong ngành cơ khí, khắc phục tình trạng chia cắt và phân tán trong ngành cơ khí./.

Phương pháp gia công cơ khí CNC là bước tiến quan trọng trong ngành công nghiệp cơ khí. Thay vì sử dụng lao động, CNC sử dụng công nghệ máy tính để điều khiển các thiết bị công cụ, tạo ra quy trình sản xuất chính xác và tự động hóa.

CNC hoạt động dựa trên chương trình máy tính chứa lệnh và hướng dẫn cho quá trình gia công. Bộ điều khiển máy CNC chuyển các lệnh này thông qua cảm biến và encoder, điều khiển động cơ và bộ phận của máy để sản xuất với độ chính xác và đáng tin cậy.

Sự kết hợp giữa công nghệ điện tử và cơ khí tối ưu hóa quá trình sản xuất, mang lại lợi ích về chính xác, tốc độ gia công, tái tạo sản phẩm chính xác và giảm sự phụ thuộc vào lao động. CNC giúp sản xuất hàng loạt và theo yêu cầu trở nên hiệu quả, tin cậy và linh hoạt.

Phương pháp gia công cơ khí CNC là sự kết hợp tinh tế giữa trí tuệ nhân tạo và sức mạnh của máy móc, đóng góp tích cực vào sự phát triển của ngành công nghiệp và sản xuất hiện đại.

Về ưu điểm khi sử dụng phương pháp gia công cơ khí CNC

• Độ chính xác cao: Sử dụng máy tính và cảm biến, CNC đạt độ chính xác rất cao, thường chỉ sai số trong khoảng vài micromet, tăng độ tin cậy và chất lượng của sản phẩm.
• Tốc độ gia công nhanh: Không cần lao động thủ công, thay vào đó là sự điều khiển bởi máy tính và động cơ, giúp tăng tốc độ sản xuất cũng như hiệu quả trong quy trình gia công.
• Khả năng sản xuất hàng loạt: Các chương trình lập trình trước có thể được áp dụng để sản xuất hàng loạt các sản phẩm giống nhau một cách nhanh chóng và chính xác, giảm thiểu sai sót trong sản xuất.
• Linh hoạt trong thiết kế: Sự hỗ trợ của máy tính cho phép thay đổi và điều chỉnh thiết kế cũng như lập trình dễ dàng, linh hoạt theo yêu cầu cụ thể của sản phẩm, giúp tối ưu hóa quá trình sản xuất.

Về những bất cập khi gia công cơ khí CNC

• Chi phí đầu tư ban đầu cao: Máy móc và thiết bị gia công cơ khí CNC có chi phí đầu tư ban đầu cao hơn so với máy công cụ truyền thống. Điều này bắt nguồn từ yêu cầu về các thiết bị chính xác, tự động hóa và công nghệ cao.
• Yêu cầu kỹ thuật cao: Vận hành và lập trình máy CNC đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu rộng và kỹ năng lập trình tốt. Điều này tạo ra ngưỡng cửa cao cho những người lao động muốn tham gia hoặc doanh nghiệp muốn chuyển từ gia công truyền thống sang CNC.
• Không thích hợp cho sản phẩm đơn giản: Trong trường hợp sản phẩm không yêu cầu độ chính xác cao và đơn giản, việc sử dụng gia công cơ khí CNC có thể không hiệu quả. Gia công truyền thống có thể mang lại kết quả kinh tế tốt hơn và phù hợp hơn với sản phẩm này.

Để thúc đẩy các doanh nghiệp cơ khí cũng như các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ phát triển, theo đại diện Lilama, với ngành cơ khí, cần có chiến lược đầu tư cũng như tầm nhìn dài hạn. Điển hình như Thuế Thu nhập doanh nghiệp với doanh nghiệp ngành cơ khí phải hạ xuống, tiền thuê đất của doanh nghiệp cơ khí phải thấp xuống.

Là một đơn vị có hàng chục năm kinh nghiệm đi đầu trong chế tạo thiết bị máy móc, trao đổi với PV Tiền Phong, một đại diện Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (Lilama) cho rằng, lâu nay vẫn có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh việc tách bạch khái niệm về công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, trong thực tế, các doanh nghiệp công nghiệp phụ trợ thực chất chính là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo vị này, kinh nghiệm của các nước cho thấy, nếu muốn công nghiệp hỗ trợ phát triển thì trước hết phải có các chính sách đặc thù để thúc đẩy cho nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ. Như trường hợp của Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc) cho thấy, dù Nhật Bản có rất nhiều tập đoàn lớn nhưng giữa và dưới các tập đoàn này là rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí là doanh nghiệp dạng gia đình siêu nhỏ chỉ có mấy chiếc máy hoạt động trong nhà xưởng.

Báo cáo của Đại hội nhiệm kỳ V (2023-2028) – Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) cho thấy: Bước sang giai đoạn mới, bên cạnh nhiều thuận lợi, ngành gia công cơ khí cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Dư địa để can thiệp bằng chính sách vào phát triển ngành cơ khí không còn nhiều do phải tuân thủ các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Giai đoạn nhiệm kỳ IV của Hiệp hội (2018-202), ngành cơ khí trong nước bị ảnh hưởng nặng nề của đại dịch toàn cầu Covid-19. Ngành cơ khí bị thu hẹp thị trường, giảm sức tiêu thụ, đối mặt với vấn đề tăng giá nguyên vật liệu và đứt gãy chuỗi cung ứng.

Tiếp theo cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, xung đột quân sự Nga-Ukraine kéo dài làm tăng hơn các khó khăn cho doanh nghiệp. Trong khi đó, thời gian gần đây, các dự án quy mô lớn ngành gia công cơ khí đang trong xu hướng chững lại nên nhiều doanh nghiệp thuộc VAMI vẫn tiếp tục thiếu việc làm, không có tích lũy để đầu tư đổi mới công nghệ, tăng thêm năng lực cạnh tranh.

Không ít doanh nghiệp đang phải vật lộn để tồn tại nên chậm và không có điều kiện tiếp cận công nghệ mới, quan tâm đến chuyển đối số và Cách mạng công nghiệp 4.0.

Các Hiệp định thương mại tự do có hiệu lực đã gỡ bỏ dần nhiều hàng rào thuế quan, nhưng các doanh nghiệp cơ khí cũng còn quá ít kinh nghiệm bảo vệ thị trường và tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi cho doanh nghiệp trong nước.

Về chính sách phát triển cho ngành cơ khí, Chính phủ tuy có ban hành các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, hỗ trợ vốn, phát triển công nghiệp hỗ trợ, miễn giảm thuế nhập khẩu,… nhưng nhiều doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp cơ khí vẫn khó tiếp cận.

Phát biểu ý kiến tại Đại hội, Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải nhấn mạnh, gia công cơ khí là một trong những ngành công nghiệp có lịch sử lâu đời, được Đảng và Nhà nước xác định là ngành công nghiệp mang tính nền tảng, đóng vai trò là động lực dẫn dắt tăng trưởng của nền kinh tế.

Thời gian qua, Bộ Công Thương với vai trò cơ quan đầu mối của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với ngành gia công cơ khí đã tham mưu để Chính phủ ban hành nhiều chính sách, chiến lược quan trọng để phát triển ngành. Bộ Công thương cũng đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp hỗ trợ sản xuất, kinh doanh trong nước, đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, cũng như phối hợp các bộ, ngành, địa phương hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại nhằm phát triển ngành cơ khí trong nước.

Ông Đào Phan Long – Chủ tịch VAMI nhiệm kỳ IV cho biết, thời gian tới, dự báo ngành cơ khí vẫn chưa thoát khỏi các khó khăn. Nguyên nhân chính là thị trường bị thu hẹp do tình hình chính trị quốc tế bất ổn dẫn đến tiêu dùng giảm, tích lũy tăng.

Cộng với việc mất giá nhiều đồng tiền mạnh, kéo theo giá nguyên vật liệu và dịch vụ tăng làm sản xuất thiếu ổn định, sụt giảm. Tiêu dùng giảm, kéo theo đầu tư giảm và dự báo đầu tư nước ngoài cũng sụt giảm đáng kể.

Nhận định rõ những khó khăn, thách thức cũng như điểm yếu, trong nhiệm kỳ tới, VAMI định hướng sẽ tiếp tục làm việc với Bộ Công Thương để đề xuất điều chỉnh chiến lược phát triển cơ khí phù hợp giai đoạn mới; xây dựng các sản phẩm cơ khí chủ lực; đề xuất các cơ chế, chính sách để ngành cơ khí có thể cung cấp dịch vụ tư vấn thiết kế, quản lý dự án cũng như cung cấp máy móc thiết bị cho các dự án trọng điểm quốc gia.

Bên cạnh đó, tăng cường sự kết nối của các doanh nghiệp trong hiệp hội để phản ánh tốt nhất yêu cầu về cơ chế, chính sách; làm việc với các bộ, ngành, địa phương về tháo gỡ kịp thời khó khăn cho doanh nghiệp.

VAMI cũng sẽ tập trung đề xuất với Chính phủ có cơ chế, chính sách nội địa hóa các sản phẩm mà đất nước có nhu cầu thị trường lớn trong giai đoạn tới như điện gió, điện khí, giao thông đường sắt, nhà ga hàng không, cảng biến, máy nông nghiệp,…

Đề xuất lộ trình nội địa hóa với sự tham gia của các doanh nghiệp cơ khí trong nước, trên cơ sở đó giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực, làm chủ thị trường nội địa, tạo đà cho xuất khẩu.

Ông Lê Văn Tuấn – Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lắp máy Việt Nam – Phó Chủ tịch VAMI cũng thừa nhận: Ngành cơ khí trong nước thời gian qua đang thiếu vắng một yếu tố cơ bản đó chính là thị trường. Phải có thị trường mới có được việc làm, có việc làm mới có thể đổi mới sáng tạo. Yếu tố thị trường quyết định lớn đến công tác phát triển ngành cơ khí.

Và để có thị trường cho ngành cơ khí, ông Lê Văn Tuấn cũng mạnh dạn đề nghị, Nhà nước, Chính phủ cần có cơ chế riêng cho ngành. Cụ thể như có chính sách rõ ràng đối với các sản phẩm cơ khí sản xuất được trong nước. Nếu những thiết bị nào trong nước đã sản xuất được thì kiên quyết không cho nhập khẩu. Có như vậy, ngành cơ khí trong nước mới có được thị trường để phát triển được.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải cho biết, trong thời gian tới, để tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của ngành, Bộ Công Thương trân trọng đề nghị VAMI tăng cường hơn nữa công tác phối hợp với Bộ Công Thương nói riêng, các bộ, ngành, địa phương và Chính phủ nói chung trong việc xây dựng, hoàn thiện các chiến lược, chính sách quan trọng để phát triển ngành.

Trong đó, có việc sửa đổi, bổ sung Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam; các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư về thuế, đất đai, tín dụng cho doanh nghiệp cơ khí; các chính sách phát triển thị trường, nội địa hóa ngành. Đặc biệt là việc nghiên cứu xây dựng đạo luật về phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm, công nghiệp nền tảng, trong đó có ngành cơ khí, tạo cơ sở pháp lý bền vững, thống nhất cho việc phát triển ngành.

Ngoài ra, VAMI cần phối hợp xây dựng cơ chế phát triển, kết nối, thu hút nhân lực chất lượng cao cho ngành cơ khí; đẩy mạnh hợp tác giữa doanh nghiệp trong ngành, giữa cơ sở đào tạo nghề với doanh nghiệp gắn với nhu cầu thực tiễn.

Dù chưa là vai trò nền tảng cho phát triển công nghiệp, nhưng đến nay nhiều doanh nghiệp ngành cơ khí đã có những tiến bộ khi đáp ứng được yêu cầu của khách hàng trong nước, thậm chí xuất khẩu…

Theo số liệu của Tổng Cục thống kê, kim ngạch xuất nhập khẩu của nhóm ngành gia công cơ khí máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác trong quý 1/2023 ước đạt 19 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu là 9,85 tỷ USD, giảm 3% so với cùng kỳ năm trước.

Các thị trường nhập khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng trong quý 1/2023 chủ yếu gồm: Hoa Kỳ gần 4 tỷ USD; EU với 1,46 tỷ USD; Trung Quốc với 701 triệu USD; Nhật Bản với 663 triệu USD.

Tuy nhiên, phát biểu tại buổi khai mạc tuần lễ “Triển lãm sản phẩm ngành gia công cơ khí, thiết bị điện và công nghệ số năm 2023”, tại TP.HCM từ ngày 1/6-6/6/2023, ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM (ITPC), lại nhận xét rằng ngành cơ khí mới chỉ đáp ứng khoảng hơn 30% nhu cầu sản phẩm cơ khí trong nước. Hiệu quả đầu tư của toàn ngành còn thấp, chưa thể hiện rõ vai trò nền tảng cho phát triển công nghiệp.

Theo ông Diệp Bảo Cánh, Tổng Thư ký Hội Doanh nghiệp cơ khí – điện TP.HCM (HAMEE), cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ đã giúp công nghệ tự động hóa – robot hóa trở thành xu hướng, công nghệ xử lý trong các thiết bị thông minh như smartphone, smart-home, smart-city… được dự báo phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Chính những điều này đã mang tới vị thế rất lớn cho lĩnh vực gia công cơ khí – máy móc và thiết bị, đặc biệt là ngành công nghệ kỹ thuật cơ điện tử.

Cơ khí – máy móc và thiết bị là ngành công nghiệp then chốt, là cơ sở, nền tảng, động lực cho sự phát triển công nghiệp của bất cứ quốc gia nào, đặc biệt với đất nước đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa như Việt Nam.

Với khoảng 25.000 doanh nghiệp gia công cơ khí đang hoạt động, chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo tại Việt Nam, ngành cơ khí – máy móc và thiết bị trong nước đã từng bước làm chủ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tạo động lực thúc đẩy các ngành công nghiệp và kinh tế khác phát triển, qua đó trực tiếp và gián tiếp tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

Ông Diệp Bảo Cánh cho biết thêm, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng sau đại dịch Covid-19 đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam cần có bước chuyển mình, nâng tầm để thực sự tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện HAMEE đang triển khai dự án “Made by Vietnam” nhằm tạo hệ sinh thái hình thành chuỗi cung ứng chuỗi giá trị cho các doanh nghiệp Việt Nam, giúp nâng cao cao chất và lượng của sản phẩm Việt. Đồng thời, trong khuôn khổ dự án cũng đẩy mạnh việc quảng bá cho các doanh nghiệp, sản phẩm công nghiệp Việt tại thị trường nội địa cũng như kết nối đến thị trường các nước thông qua các chương trình xúc tiến thương mại.

Tham gia sản phẩm trưng bày tại triển lãm, ông Huỳnh Công Toàn, Giám đốc bán hàng, Công ty TNHH Kỹ thuật công nghệ Nam Sơn, cho biết tỷ lệ nội địa hoá trong sản phẩm của công ty khoảng 40%, công ty đã làm chủ được công nghệ trong sản xuất. Hiện sản phẩm của công ty được bán cho nhiều doanh nghiệp trong nước sử dụng cũng như xuất khẩu nước ngoài (Nhật, Úc, Thái Lan, Canada, Mỹ, Malaysia).

Để hỗ trợ doanh nghiệp ngành này quảng bá hình ảnh, sản phẩm đến các đối tác trong và ngoài nước, ông Trần Phú Lữ, Phó Giám đốc phụ trách ITPC, cho rằng triển lãm sản phẩm ngành cơ khí, thiết bị điện và công nghệ số năm 2023 là một kênh truyền thông hiệu quả, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp TP.HCM tìm kiếm cơ hội hợp tác kinh doanh mới cũng như góp phần đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ xuất khẩu.

Quy mô của thị trường gia công cơ khí Việt Nam đến năm 2030 ước tính có thể đạt khoảng 310 tỷ USD. Thế nhưng, áp lực đổi mới đối với các doanh nghiệp công nghiệp cơ khí nội địa đang ngày càng tăng lên rõ rệt nếu không muốn đánh rơi “mỏ vàng” thị trường này vào tay khối ngoại.

Số liệu cơ cấu nhóm hàng nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm 2023 cho thấy, nhóm hàng tư liệu sản xuất ước đạt 118,31 tỷ USD (chiếm tỷ lệ 93,6%), trong đó riêng nhóm hàng máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng chiếm đến 43,9%.

Thị trường đáng “mơ ước”

Các nhà cung cấp máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng thuộc lĩnh vực gia công cơ khí chế tạo cho Việt Nam chủ yếu vẫn là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan. Bốn thị trường này chiếm khoảng 70% nguồn máy móc nhập khẩu của Việt Nam do giá cả cạnh tranh.

Trong khi đó, thông tin đưa ra vào ngày 13/6 tại buổi họp báo ở Tp.HCM để giới thiệu Triển lãm và Hội thảo Quốc tế lần thứ 19 về Cơ khí Chính xác và Sản xuất Chế tạo (MTA Vietnam 2023, dự kiến diễn ra vào các ngày 4 – 7/7) có lưu ý trong vài năm gần đây, áp lực đổi mới đối với ngành công nghiệp cơ khí của Việt Nam tăng lên rõ rệt.

Giới chuyên gia cho rằng, với tư cách là hạt nhân của các ngành công nghiệp, nhận nhiệm vụ đảm bảo cung cấp các công cụ, thiết bị, máy động lực cho tất cả các lĩnh vực kinh tế, các doanh nghiệp (DN) nội địa trong ngành gia công cơ khí chính xác, máy công cụ và gia công kim loại cần phải là “lá cờ đầu” về đổi mới. Nhất là với ước tính quy mô thị trường ngành cơ khí chế tạo Việt Nam từ nay đến năm 2030 sẽ ở mức khoảng 310 tỷ USD.

Trong đó, giá trị máy móc, thiết bị, cấu kiện cho các công trình nhiệt điện, thủy điện, hóa chất, khai thác, chế biến khoáng sản khoảng 120 tỷ USD. Máy xây dựng, nông nghiệp và chế biến nông, lâm sản khoảng 15 tỷ USD. Các loại thiết bị tiêu chuẩn như quạt, động cơ, thiết bị thủy lực khoảng 10 tỷ USD. Giá trị cho lĩnh vực thiết bị đường sắt tốc độ cao khoảng 35 tỷ USD. Đường sắt đô thị là 10 tỷ USD. Còn lĩnh vực công nghiệp ô tô là 120 tỷ USD.

Có thể thấy, đó là “mỏ vàng”, là thị trường đáng “mơ ước” đủ lớn để các DN nội địa phát triển ngành gia công cơ khí nói chung và công nghiệp máy công cụ, cơ khí chính xác và gia công kim loại nói riêng.

Hiện nay, mặc dù cả nước có khoảng 25.000 DN cơ khí đang hoạt động, nhưng xét về năng lực cạnh tranh vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra. Tuy thị trường “sân nhà” lớn như vậy, nhưng DN nội địa vẫn khó chen chân và chỉ đáp ứng khoảng hơn 32% nhu cầu sản phẩm cơ khí trong nước.

Không những thế, các DN gia công cơ khí nội địa rất khó trở thành nhà thầu phụ cung cấp máy móc, thiết bị cho các dự án đầu tư lớn như nhiệt điện, thép, hóa chất, hạ tầng giao thông.

Trao đổi với VnBusiness, ông Lê Quốc Hiệp, giám đốc một DN vừa và nhỏ trong ngành cơ khí ở Tp.HCM cho biết, các công ty cơ khí nội địa đang phải cạnh tranh rất lớn với các DN nước ngoài. Đặc biệt, có những mặt hàng đang phải chịu sự cạnh tranh lớn từ các sản phẩm của thị trường Trung Quốc giá rất thấp, dẫn tới việc đơn hàng từ đầu năm đến nay giảm mạnh, chỉ còn khoảng 40% so với năm trước.

“Lá cờ đầu” về đổi mới

Còn theo ông Bình, giám đốc một công ty khí ở tỉnh Đồng Nai, để tăng sức cạnh tranh, công ty có dự tính xây dựng một nhà máy lớn để sản xuất các máy móc tự động nhưng hiện vẫn chưa thực hiện được do không đủ khả năng thuê diện tích đất lớn trong khu công nghiệp.

Một số chủ DN khác trong ngành gia công cơ khí cũng phân bua: mọi lợi nhuận phần lớn đầu tư vào máy móc, xây dựng hệ thống nên không thể thuê đất trong các khu sản xuất tập trung được. Điều này khiến cho việc mở rộng, liên kết sản xuất với các đối tác cũng bị ảnh hưởng.

Chưa kể, nguồn vốn để các DN cơ khí nội địa mở rộng quy mô sản xuất vẫn còn rất hạn hẹp. Chính điều đó làm cho các đối thủ cạnh tranh từ nước ngoài với nguồn lực tài chính mạnh, không ngừng đầu tư mở rộng, dễ dàng thâu tóm thị phần trong nước.

Ngoài ra, đứng ở góc độ quan sát, ông BT Tee, Tổng giám đốc Công ty Informa Markets Việt Nam cho rằng, trước áp lực cạnh tranh, các DN cơ khí của Việt Nam cần tiếp cận những sản phẩm máy công cụ, cơ khí tiên tiến nhất và cập nhật những xu hướng mới nhất của ngành để xây dựng nền sản xuất thông minh trong tương lai.

Hơn thế nữa, theo ông BT Tee, các DN cần phải hiểu cơ khí chính xác là nền tảng của ngành cơ khí. Không có sự góp mặt của cơ khí chính xác, các ngành sản xuất khó có thể vận hành. Cho nên, các DN cần đáp ứng nhu cầu về một quy trình sản xuất chất lượng hơn.

Bởi lẽ, tại thị trường cơ khí Việt Nam, nhu cầu với các giải pháp gia công tiên tiến, tự động hoá toàn diện, tập trung cắt giảm thời gian chết trong sản xuất để thúc đẩy hiệu quả, cải thiện độ chính xác và tối ưu hóa quy trình đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Bên cạnh đó, không chỉ cần dẫn đầu về tính đổi mới, các DN Việt trong ngành công nghiệp cơ khí, máy công cụ và gia công kim loại còn cần tiên phong đóng góp vào cải thiện tính bền vững. Để thực hiện hoá ý tưởng về sản xuất xanh, DN cần dẫn dắt về cải tiến quy trình, máy móc thành phẩm, cần gắn chặt từng khía cạnh của toàn bộ hệ thống với tính bền vững.

Vấn đề mà các DN nội địa cần làm cho ngành cơ khí của Việt Nam tương lai là nên tập trung tự động hoá, các tính năng thông minh, vạn vật kết nối (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống máy tiện cơ khí nâng cấp được điều khiển bằng máy tính.

Điều này cũng có thể được dẫn chứng từ một DN “đầu đàn” của ngành cơ khí Việt, đó là Thaco Group. Thời gian gần đây, công ty con của DN này là Thaco Auto Chu Lai được cho là đã thúc đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, phát triển sản xuất thông minh, qua đó được xem như “chìa khóa” giúp gia tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, tạo lợi thế cạnh tranh.

Tựu trung lại, để không đánh rơi “mỏ vàng” thị trường cơ khí ở Việt Nam vào tay khối ngoại, điều kiện tiên quyết trong lúc này của các DN cơ khí nội địa là phải đổi mới trong tâm thế “lá cờ đầu”. Và, điều này không chỉ tự thân họ có thể làm được, mà còn cần thêm sự hỗ trợ về mặt chính sách của Nhà nước.

Phát biểu tại Diễn đàn kinh tế – tài chính trực tuyến: “Hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển ngành cơ khí Việt Nam” mới đây, PGS.TS Lê Thu Quý – Giám đốc Trung tâm Đào tạo – Viện Nghiên cứu cơ khí (Bộ Công Thương) cho biết: Hiện nay, ngành cơ khí Việt Nam có thế mạnh tập trung ở ba phân ngành gồm xe máy và phụ tùng linh kiện xe máy; cơ khí gia dụng và dụng cụ; ôtô và phụ tùng ôtô. Ba phân ngành này chiếm gần 70% tổng giá trị sản xuất công nghiệp của cơ khí cả nước.

Đáng chú ý cơ khí chế tạo trong nước cũng đã sản xuất, lắp ráp được hầu hết các chủng loại xe ôtô con, xe tải, xe khách; sản xuất xe máy đã có tỷ lệ nội địa hóa 85-95%, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Trong đó phải kể đến một số doanh nghiệp điển hình trong lĩnh vực ôtô như: Vinfast, Thành Công, Thaco…

Đơn cử Công ty Cổ phần Ô tô Trường Hải (Thaco) với sự thích ứng linh hoạt, xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, nhiều mặt hàng linh kiện phụ tùng và cơ khí xuất khẩu của Thaco Auto (thuộc Thaco) tăng về lượng lẫn giá trị. Đối với thị trường trong nước, Thaco Auto đã phát triển sản phẩm phù hợp, đẩy mạnh chuỗi cung ứng linh kiện phụ tùng và cơ khí cho nhiều hãng ô tô, xe máy và các doanh nghiệp FDI, như: Hyundai, Toyota, Isuzu, Piaggio, Amann, Makitech…

Nhìn nhận về ngành gia công cơ khí, chuyên gia kinh tế TS.Vũ Đình Ánh khẳng định, nói đến ngành cơ khí nói chung, trong đó có ngành công nghiệp ô tô, hiện nay chỉ có 20 quốc gia phát triển ngành công nghiệp ô tô là ngành công nghiệp độc lập. Việt Nam mặc dù là một nước đi sau, nhưng đang trong tiến trình phát triển và trụ cột là công nghiệp ô tô hướng ngành công nghiệp này vào bản đồ công nghiệp ô tô thế giới.

Tuy nhiên, TS.Vũ Đình Ánh chỉ ra, sản phẩm cơ khí Việt Nam ngoài những thương hiệu như Vinfast, Thành Công, Thaco, còn lại các doanh nghiệp cơ khí nội địa phổ biến là quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh thấp, chưa làm chủ được công nghệ lõi hoàn chỉnh trong lĩnh vực cơ khí. Bên cạnh đó, chất lượng sản phẩm chưa tốt, giá thành cao và gần như chưa có sản phẩm công nghiệp chủ lực trong ngành cơ khí đủ khả năng cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu.

Hiệp hội doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI) cũng cho rằng, nhiều năm qua, hàng loạt hạn chế, yếu kém đến từ cơ chế, chính sách quản lý cũng như từ phía bản thân doanh nghiệp đã khiến ngành công nghiệp cơ khí phát triển khá mờ nhạt, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Ngay tại thị trường trong nước, ngành cơ khí cũng không có được nhiều thị phần, phải tự vận động, phát triển mà chưa nhận được sự hỗ trợ hữu hiệu từ hệ thống chính sách của Nhà nước để có nhiều đơn hàng từ đầu tư công như các nước khác. Dẫn đến các doanh nghiệp cơ khí vốn đã thiếu đơn hàng lại còn bị thua thiệt ngay trên sân nhà. Có rất nhiều dự án lớn về xây dựng, giao thông, các công trình thủy lợi, dầu khí, kinh tế biển, đóng tàu, ô-tô, xe máy… vẫn chủ yếu sử dụng sản phẩm cơ khí nhập ngoại hoặc do các doanh nghiệp FDI đảm nhiệm.

Xác định đúng nhu cầu thị trường

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Gia công Cơ khí Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035. Mục tiêu tổng quát của Chiến lược này là đến năm 2035, ngành Cơ khí Việt Nam được phát triển với đa số các chuyên ngành có công nghệ tiên tiến, chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế, tham gia sâu hơn nữa vào chuỗi giá trị toàn cầu, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, cạnh tranh bình đẳng trong hội nhập quốc tế; đội ngũ lao động chuyên nghiệp, có kỷ luật và có năng suất cao, chủ động trong các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo sản phẩm cơ khí, cơ bản đáp ứng nhu cầu sản phẩm cơ khí của thị trường trong nước.

Theo PGS.TS Lê Thu Quý, để phát triển ngành cơ khí Việt Nam cần xác định nhu cầu thị trường, chỉ rõ những khoảng trống để phát triển những lĩnh vực mà ngành có thể cạnh tranh được. Ngoài việc tạo thị trường cho doanh nghiệp, các cơ chế, chính sách phải linh hoạt để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, tăng tỷ lệ nội địa hóa. Đặc biệt phải chú trọng phát triển ngành cơ khí luyện kim, công nghiệp hỗ trợ…

Chuyên gia kinh tế TS.Vũ Đình Ánh cũng góp ý, để đạt được mục tiêu cần có phải có chính sách, cụ thể tăng tỉ lệ nội hóa ngành cơ khí, tăng giá trị sản xuất trong nước. Đơn cử như đối với gành công nghiệp ô tô Việt Nam cần hướng tới chuỗi giá trị gia tăng cao hơn.

Về phía doanh nghiệp, đại diện Thaco Auto cho biết, để phát triển sản xuất thúc đẩy phát triển lĩnh vực cơ khí của doanh nghiệp, công ty đã chủ động đẩy mạnh nền tảng công nghệ hiện đại và chuỗi giá trị trọn gói từ nghiên cứu, phát triển sản phẩm đến sản xuất và cung ứng là cơ sở quan trọng để công ty nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành, tạo lợi thế cạnh tranh.

Hiện nay, Việt Nam ký kết nhiều hiệp định thương mại và các công ty đa quốc gia mở rộng tìm đối tác liên doanh, liên kết, đặt nhà máy sản xuất tại Việt Nam và xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng là cơ hội lớn cho nhiều doanh nghiệp.

Nắm bắt xu thế này, Thaco Auto đã liên kết với các doanh nghiệp FDI để cung cấp linh kiện OEM; kết nối với các tham tán thương mại, thương vụ Việt Nam tại nước ngoài; đồng thời nghiên cứu xu thế hợp tác giữa các nền kinh tế lớn Mỹ, Trung Quốc, Úc, Nhật Bản, Canada, EU để phát triển kinh doanh; tìm hiểu chính sách áp và ưu đãi thuế giữa các nước để tiếp cận các thị trường tiềm năng.

Đề cập đến giải pháp phát triển ngành cơ khí Việt Nam, ông Đào Phan Long- Chủ tịch VAMI cho rằng, gia công cơ khí Việt Nam muốn có nhiều đơn hàng, tham gia chuỗi xuất khẩu cần phải đổi mới thiết bị, công nghệ, trình độ khoa học công nghệ để có thể chế tạo các sản phẩm phụ tùng, linh kiện, chi tiết máy theo đơn đặt hàng của đối tác nước ngoài với chủng loại đa dạng. Trong tương lai, ngành cơ khí đòi hỏi sự phát triển về nguyên vật liệu, khuôn mẫu, gia công chế tạo, không chỉ gia công cắt gọt đơn thuần, nên các doanh nghiệp buộc phải liên kết, đi sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thông tin từ VAMI chỉ ra rằng, dù vậy, cơ hội cho ngành cơ khí trong thời gian tới là rất nhiều. Trước hết, thị trường cho máy móc thiết bị của Việt Nam rất lớn, đến giai đoạn năm 2030 khoảng hơn 300 tỷ USD. Trong đó, giá trị máy móc thiết bị cho các công trình công nghiệp như: nhiệt điện, thủy điện, hóa chất, khai thác, chế biến khoáng sản khoảng 120 tỷ USD; thiết bị và vật tư cho xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc khoảng 20 tỷ USD; hệ thống tàu điện ngầm khoảng 10 tỷ USD; công nghiệp ô tô khoảng 130 tỷ USD… Theo đó cơ hội của ngành cơ khí Việt Nam là rất lớn.

Về phía Bộ Công Thương cho biết, để hỗ trợ doanh nghiệp cơ khí, trong năm 2022 và những năm tới, Bộ tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả hoạt động của 2 Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp miền Bắc và miền Nam. Hiện nay, 2 Trung tâm này đã có các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp cơ khí tại một số địa phương trên cả nước như hỗ trợ đào tạo hệ thống quản trị sản xuất, hệ thống quản lý kinh doanh; nâng cao năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Các Trung tâm đang tích cực hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia có mặt tại Việt Nam như Toyota, Mitsubishi, Canon nhằm tìm kiếm các nhà cung cấp phù hợp tham gia vào chuỗi giá trị của các tập đoàn này.

Ngoài ra, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phát triển mạnh công nghiệp hạ nguồn; trong đó có một số ngành như công nghiệp năng lượng, các ngành công nghiệp về cơ khí chính xác cũng như một số ngành cơ khí chế tạo để đảm bảo cho công nghiệp hỗ trợ có điều kiện phát triển…